.

Postadres:


Graaf Florisstraat 63b
3021 CC Rotterdam

Telefoon:


010 – 2122663 / 06 51787980

E-mail:


liesbethlevy@gmail.com

Over de Lezingen

De Pierre Bayle Lezing wordt om het jaar gehouden in Rotterdam. Een internationaal gerenommeerde persoon uit de wereld van de wetenschap wordt uitgenodigd een filosofisch perspectief op de actualiteit te geven.

Susan Neiman

De Pierre Bayle Stichting is in 1990 opgericht door de Rotterdamse  Kunststichting. Ze wordt gefinancierd door de gemeente Rotterdam en de afgelopen twintig jaar heeft ze twee nauw verwante initiatieven ontplooid: om de twee jaar reikt ze de Pierre Bayle Prijs voor cultuur- en kunstkritiek uit, en daarnaast organiseert ze de eveneens tweejaarlijkse Pierre Bayle Lezing. Het bestuur van de Pierre Bayle Stichting is beslist van plan deze Rotterdamse traditie voort te zetten, maar de afgelopen maanden hebben we onze gedachten laten gaan over een verbreding van ons werkterrein. Ik hoop dat we op korte termijn in staat zullen zijn om nieuwe initiatieven aan te kondigen.

Nu zijn we echter uiterst dankbaar dat professor Susan Neiman zich bereid heeft getoond om in te gaan op onze uitnodiging en de traditie van de  Pierre Bayle  Lezing voor te zetten. In het verleden is deze lezing gehouden door geleerden en intellectuelen die tot de meest vooraanstaanden ter wereld behoren. Sommigen onder u hebben wellicht enkele van deze lezingen bijgewoond, die werden gehouden door  Martha Nussbaum, Michael Ignatieff, Leon Poliakov, Peter Burke, Adam Michnik, Hilary Putnam, Alain Finkielkraut, John Searle, Jonathan Israel en Kwame Anthony Appiah. Door het organiseren van de Pierre Bayle Lezing hopen we  een stimulerende invloed uit te oefenen op de openbare gedachtewisseling over de Verlichting, haar erfgoed en haar toekomst, en daarbij hopen we voortdurend de aandacht te kunnen richten op de unieke bijdrage aan de Verlichting die is geleverd door de zeventiende-eeuwse Franse refugié Pierre Bayle, die in 1681 naar Rotterdam is gevlucht en al snel bekend kwam te staan als ‘le philosophe de Rotterdam’.  Die bijnaam was verzonnen door zijn tegenstanders binnen de Nederlandse Réfuge en niet bedoeld als compliment

Een van de redenen waarom het ons bijzonder verheugt om professor Neiman hier welkom te heten, is dat zij een van de zeer weinige belangrijke intellectuelen van onze tijd is die Bayle ook werkelijk heeft gelézen. Sterker nog: met name Bayles idee over de realiteit van het kwaad speelt een cruciale rol in haar werk. Bayles geschriften vormen tegenwoordig het vrijwel exclusieve domein van professionele onderzoekers op het gebied van de vroeg-moderne filosofie, die hun bevindingen publiceren in uitsluitend voor een academisch publiek bestemde tijdschriften en monografieën. Als gevolg daarvan richten de meeste Bayle-deskundigen zich vooral tot elkaar. Ik zal u niet vervelen met een gedetailleerde analyse van de reden voor deze stand van zaken, maar het is duidelijk dat de beperkte toegankelijkheid van zijn hoofdwerken net zoveel van doen heeft met deze betreurenswaardige situatie als de aard van zijn denken zelf. In een tijd waarin de meeste andere grote filosofen inderdaad, zoals Locke het omschreef, ‘systeembouwers’ waren, was Bayle namelijk niet de auteur van een echt filosofisch systeem. Hij was vooral geïnteresseerd in de analyse van specifieke filosofische problemen, en dat maakt het uiterst lastig om uit te leggen waar zijn filosofische ‘systeem’  nu eigenlijk op neerkwam. Het werk van professor Neiman illustreert hoe modern Bayle eigenlijk was, juist vanwege de grote toewijding waarmee hij  zich richtte op de analyse van afzonderlijke vraagstukken.

Professor Neiman heeft gestudeerd aan de Freie Universität Berlin en aan Harvard, waar ze is gepromoveerd onder begeleiding van John Rawls en Stanley Cavell.  Na te hebben gedoceerd aan Yale en de universiteit van Tel Aviv, keerde ze terug naar Berlijn om directeur te worden van het Einstein Forum in Potsdam. Het Einstein Forum is een instituut dat niet van één universiteit afhankelijk is. Het wil het algemene publiek de gelegenheid bieden om in contact te komen met belangrijke denkers en hun werk, en die denkers aanmoedigen om zich buiten de traditionele academische grenzen te wagen.  Het Einstein Forum nodigt een breed scala aan denkers uit om lezingen te geven en seminars te houden over wetenschap, cultuur en ethiek, en onder de publicaties van het Einstein Forum bevinden zich  teksten van enkele van de meest vooraanstaande geleerden en filosofen van onze tijd.

Het lijkt me dat professor Neimans persoonlijke profiel als academica perfect past bij haar positie binnen het Einstein Forum, want haar boeken getuigen van haar vermogen om op uiterst bevattelijke wijze te schrijven over enkele van de boeiendste problemen van de moraalfilosofie. In haar Het kwaad denken(2002) stelt zij zelf vast dit boek geschreven te hebben op ‘een manier die ook toegankelijk is voor mensen zonder filosofische vakopleiding.’ In  The New York Times heeft Simon Blackburn, voormalig gastdocent aan mijn eigen faculteit aan de Erasmus Universiteit het als volgt omschreven: ‘Neiman beschikt vooral over het vermogen om uiting te geven aan gevoeligheid, intelligentie en morele ernst zonder ook maar een zweem van oversimplificatie, dogmatisme of misplaatste vroomheid. Ze ziet het leven zoals het is, helder en zonder haar ogen te sluiten, maar ze ziet ook hoe het zou kunnen zijn als we iets van de hoop en de idealen weten te herwinnen die ons tegenwoordig ontglippen.’

Volgens Susan Neiman zijn deze idealen het eerst en het krachtigst tot uiting gebracht door de Verlichting, en ze vormen het onderwerp van haar meest recente boek, Morele helderheid. Ook hier staat het probleem van het kwaad weer centraal, evenals Bayles hardnekkige overtuiging dat de realiteit van het kwaad ertoe leidt dat elke rationele rechtvaardiging van het geloof in een almachtige godheid uit de tijd is. Belangrijker nog, Morele helderheid richt zich tegen de recente pogingen van rechts om zich meester te maken van de Verlichting en haar waarden. Volgens Susan Neiman was de Verlichting een project van links, en moet zij dat blijven bovendien. ‘Een verdediging van de Verlichting is een verdediging van de moderne wereld, samen met al zijn mogelijkheden voor zelfkritiek en transformatie. Als u denkt dat zo’n verdediging allang een hopeloze zaak is geworden, beschouwt u dit boek dan als een uitnodiging om opnieuw te kijken – naar een Verlichting die zich niet beperkt tot de fletse, krachteloos geworden deugden van tolerantie en eerlijkheid, maar die de aanspraken op geluk, rede, verering en hoop onvermoeibaar hooghoudt.’

Voor het transcript van de lezing kunt u naar Pagina 2 gaan.

Pages: 1 2