.

Postadres:


Graaf Florisstraat 63b
3021 CC Rotterdam

Telefoon:


010 – 2122663 / 06 51787980

E-mail:


liesbethlevy@gmail.com

Over de Lezingen

De Pierre Bayle Lezing wordt om het jaar gehouden in Rotterdam. Een internationaal gerenommeerde persoon uit de wereld van de wetenschap wordt uitgenodigd een filosofisch perspectief op de actualiteit te geven.

Alain Finkielkraut

Alain Finkielkraut (1949) is in Parijs geboren als zoon van Poolse joden en is een geëngageerd filosoof. Niet de eeuwige grote vragen inspireren zijn denken, maar de gebeurtenissen van zijn tijd. Deze gebeurtenissen worden door Finkelkraut becommentarieerd met in het achterhoofd steeds die ene vraag: hoe kunnen wij verklaren dat de twintigste eeuw die zoveel lippendienst heeft bewezen aan de ideeën van verlichting en vooruitgang de uitroeingskampen van de nazi’s heeft voortgebracht. Omdat deze vraag de inzet vormt voor zijn denken staat hij uitermate kritisch tegenover zowel de idealen van de Verlichting als die van de Romantiek. In beide denkstromingen ligt naar zijn idee het van politieke ontsporing besloten. Hij doelt in het bijzonder op de opvattingen van beide stromingen over identiteit.  

Voor verlichtingsdenkers moeten burgers zich van alle historische gebondenheid ontwortelen om autonoom te worden, terwijl in de romantische visie de combinatie van geboortegrond en volk bepaalt wie je bent. Alhoewel het hier in het eerste gezicht om twee tegengestelde opvattingen van identiteit lijkt te gaan dreigt volgens Finkielkraut in beide gevallen dezelfde politieke ontsporing: het ondergeschikt maken van het concrete individu aan abstracte onpersoonlijke principes als de vooruitgang (zoals in het geval van de Verlichting) of de verbondenheid met de geboortegrond (zoals in het geval van de Romantiek). In navolging van zijn leermeesters Emmanuel Levinas en Hannah Arendt kenmerkt volgens Finkielkraut een totalitaire samenleving zich juist hierdoor dat mensen hun persoonlijke verantwoordelijkheid voor de ander op geven ten gunste van een abstract collectief.  

De vraag naar persoonlijke verantwoordelijkheid is voor Finkielkraut het meest relevant met betrekking tot de vraag welke houding wij zouden aannemen ten op zichtte van de geschiedenis. De geschiedenis is voor Finkielkraut geen abstracte gegeven maar wordt bepaald door de wijze waarop een samenleving zich verhoudt ten op zichtte van het verleden. In zijn boek De imaginaire jood beschrijft hij aan de hand van een casus, de manier waarop in de jaren zestig de jood in Frankrijk het symbool werd van alle slachtoffers, hoe belangrijk het is om een eigen geheugen te hebben. Doordat het geheugen per definitie privé is, geeft het de mens de mogelijkheid zich een houding aan te meten ten opzichte van de actualiteit die zowel gedistantieerd als betrokken is. Volgens Finkielkraut moeten we proberen de juiste mix te zoeken van de meest waardevolle elementen van zowel Romantiek als Verlichting. Finkielkraut spreekt in dit verband van ‘bemiddeld kosmopolitisme’. Hij bedoelt hiermee dat alleen binnen bepaalde politieke kaders, zoals de natie, je kunt handelen in het belang van de hele mensheid.  

In zijn Pierre Bayle lezing is Finkielkraut ingegaan op wat hij als een bedreiging ziet voor het bemiddeld kosmopolitisme, nl. het tolerantieprincipe van de multiculturele samenleving. Uitgaande van dit gegeven heeft de stelling verdedigd dat de erkenning van verschillende identiteiten een te smalle basis is voor een democratie. De Rotterdamse situatie in het bijzonder de Nota Multicultureel Kunstbeleid van de Rotterdamse Kunststichting vormt hierbij de concrete casus aan de hand waarvan Finkielkraut zijn gedachten uit een zal zetten.